Okullar özgürlüğün kalesi olmalıdır. Genelkurmay başkanından cumhurbaşkanına, başbakanından, bürokratlarına,  boyacısından işçis  ine kadar toplumun her kesiminden insanın yolunun eğitim kurumlarından geçtiği ülkemizde eğitim kurumlarının tartışmasız büyük bir önemi vardır. Bu yüzden muhtırayı, mitingleri, kamplaşmaları, milliyetçilik, İslamcılık ve laiklik gibi son aylarda yaşadığımız bu toplumsal olgulara bir de eğitim ve eğitim kurumları açısından bakmakta yarar var.

Her eğitimci, sendikacı, akademisyen ve eğitim bakanı eğitim kurumlarının tam anlamıyla özgürlüğün, muhakemenin, eleştirinin, bilimin, sanatın ve insanlığın kalesi olması gerektiğinden bahseder. Eğitim sistemimiz gerçekten bahsedildiği kadar özgürlükçü ve farklılıklara açık mıdır? Öğretmen, öğrenci, idareci ve veli (halk) arasında demokratik sistemin öngördüğü özgürlükçü, insan haklarına saygılı ve bilinçli bireylerin yetişmesine olanak sağlayan ölçütlerde gerçekleşen bir ilişki söz konusu mudur? Eğitim, üniversiteleri de s  ayarsak on 16 boyunca tezgâhından geçirdiği bireylere; bir özne olduklarını, insan olmanın ve kalabilmenin bilincine vardırmayı mı yoksa insanın içinde bulunduğu kuşatılmışlığı meşru ve itaat edilmesi gereken bir gerçeklik olduğunu mu salık veriyor?

Ne yazık ki bu ve benzer sorulara şimdilik verilebilecek olumlu bir cevabımız yok.

Farkılılıklara kapalı

Türk eğitim sistemi tek tipleştiricidir. Aynı zamanda üsten alta kumanda edilen hiyerarşik yapılanmasıyla da militariktir. Farklı tercihlere, farklı algı ve yorumlara, eleştirel düşünceye kapalıdır. Bağımsız ve özgürlükçü düşüncelerin üretilemediği okullarımızda tüm bireylerin birbirine benzemesi esas alınmaktadır. Bu durumda birey kendisine, diğerlerine ve sonrasında da tüm insanlığa yabancılaşmaktadır. Politik iktidarların isteği doğrultusunda gerçekleşen bu tip eğitim sistemlerinde bireylere hayata bir bakış açısı kazandırmak oldukça zordur. Oysa eğitimin bireyleri özgürleştirmesi beklenir belirli bir ideolojiyi ya da kitleyi üstün görmeleri dayatılırsa eğer diğer ırk, renk ve görüşlere karşı bir önyargının oluşmasına olanak sağlanmış olunur.

Eğitim politikaları, uygulamaları ve planlamaları öğretmen, öğrenci, veli ve idareci ilişkileri kesinlikle demokrasi sorunuyla birlikte ele alınmalıdır. Öğrencilerimize bürokrasiye itaati değil demokrasiye bağlılık aşılanmalıdır. Korku ve endişe halinin sürekli yeni kuşaklara aktarıldığı ülkemizde bireyler özgürlükçü okul ortamlarından yetişmediği için en ufak bir toplumsal kırılmada veyahut farklı görüşlerin, mezheplerin ve ırkların varlığı karşısında bilinçli bir tavır sergileyememektedirler. Kavram karmaşasında boğularak hangi kavramın hangi anlamda kimlere karşı ne şekilde telaffuz edileceğini bilememektedirler. Resmi ideolojinin eğitim üzerindeki etkisinin, belirleyiciliğinin ve ağırlığının devam etmesi durumunda kişilerin farklılıklara olan bakış açısında değişen bir şey olmayacaktır.

Özgürlükçü anlayış şart

Eğitimcilerin devletin resmi okullarında (Diyanet kurumunu göz ardı ederek) laikliği; din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması olarak öğrettiği bir gerçektir. Ancak laikliğin kimi zaman sokaklarda 'Türkiye laiktir laik kalacak' şeklinde bir slogana dönüşmesi ise garip bir çelişkidir. Bu çelişkiyi ortadan kaldırmak ve kavramları sislerden arındırmak ancak ve ancak özgürlükçü, çok yönlü ve kültürlü eğitim politikalarının eğitim kurumlarında işlev görmesiyle gerçekleşeceği bilinmelidir.

İyi eğitim, iyi demokrasi

Düşünme, ifade etme, üretme ve ürettiklerinin karşılığını alma haklarının olduğunu ve bu haklarına karşı saldırı her nereden gelirse gelsin, karşı koyma aynı zamanda toplumsal bir dayanışma içerisine girerek yaşam alanlarını savunmanın bilincini eğitim kurumlarından edinen bir birey hem içinde yaşadığı toplumdaki konumunu netleştirecektir hem de kendi özgür iradesiyle gelişen ve değişen olaylar karşısında gerçek tavrını ortaya koyacaktır.
Son aylarda yaşadığımız cumhurbaşkanlığı, muhtıra, hukuk, demokrasi, seçim, mitingler vs. gibi tartışmalar ve sonucunda oluşan gerginlikler, kırgınlıklar, alınan kararlar bizleri ister istemez eğitim sistemimize doğru yöneltti. Gördük ki bir ülkenin eğitim sistemi ne kadar yaralıysa demokrasisi de o kadar yaralıdır. Bir ülkede eğitimin temel sorunları neyse o ülkenin sosyal, siyasal ve ekonomik hayatının da temel sorunları odur.

* Radikal, 19 Haziran 2007