Küresel kriz kapitalizmin sonunun gelip gelmediği yönünde hararetli tartışmalara neden olurken bir yandan da raflarda tozlandığı düşünülen kitapların yeniden en çok satanlar listelerine girmesine yol açıyor. Birkaç ay önce Karl Marx'ın ünlü eserleri Das Kapital ve Komünist Manifesto en çok satanlar listelerinin zirvesini zorlarken şimdi de kapitalizmin meşrulaştırıcısı olarak bilenen Rus kadın yazar Ayn Rand'ın 1957 yılında yazdığı Atlas Silkindi (Atlas Shrugged-Türkiye'de "Atlas Vazgeçti" adıyla yayınlandı) adlı kitabı listelerde tırmanıyor.

2007 yılından bu yana Amazon.com satışlarına bakıldığında faiz indirimi, mortgage desteği, bankaların kurtarılması, mali teşvik planının açıklanması gibi dönemlerde kitabın satışlarının zirve yaptığı görülüyor. Dünyanın en büyük sosyal ağı Facebook'ta, Rand okurlarının kurduğu grupta bu ilginin nedeni şöyle açıklanıyor; "Bugün haberleri okudunuz mu? Atlas Silkindi sanki gerçekleşiyor". Hem bu grup hem de pek çok blog yazarı gerçek yaşamın sanatı taklit ettiği görüşünde. Hatta Hollywwod'un 2011'de kitabı filme çekeceği de konuşuluyor.

Hükümet müdahalesi ve Rand

The Economist'te yer alan bir habere göre Rand'ın kapitalizmi yücelttiği kitabı Atlas Silkindi Amazon.com'da son iki yıldır 540'lı sıralarda dolaşırken 21 Şubat'ta 30 günlük ortalama satış sıralamasında 127'nci sıraya yerleşti. Bu durum son dönemde hükümetlerin piyasaya müdahalesinin ardından Rand'ın satışlarında artış yaşandığını ortaya koyuyor. İlk sıçramasını 2007 Eylül'ünde, merkez bankalarının büyük faiz indirimleri gerçekleştirmesinin ardından gösteren "Atlas Silkindi"nin satışları daha sonra da belirli kırılma noktalarında artış gösterdi.

Bunlar arasında 2008 başında İngiltere'nin Northern Rock'ı kamulaştırması, Ekim 2007'de ABD'nin o dönemki Başkanı George W. Bush'un bankalardan mortgage kredisi alanlara yardımcı olmalarını istemesi, ABD Hazinesi'nin 700 milyar dolarlık Sorunlu Varlıkları Kurtarma Programı (TARP) çerçevesinde bankalardan hisse alacağını açıklaması, yeni Başkan Barack Obama'nın mali teşvik planı tartışmaları, planın Senato ve Kongre'de kabul edilmesi ve son olarak Obama'nın duyurduğu yeni mortgage planı gibi dönemler yer aldı.

Eski ABD Merkez Bankası (FED) Başkanı Alan Greenspan'in de yardımcısı ve büyük hayranı olduğu, bireyci felsefenin ve objektivizmin önemli temsilcilerinden Ayn Rand, bazı kesimlerin büyük beğenisini kazanırken bazılarının da tepkisini almaya devam ediyor. Tam bir kapitalizm taraftarı olan Greenspan'in bile bundan birkaç hafta önce devletleştirmeyi kabulünün göstergesi olan sözlerini hatırlatmak da şart. Rand, bugünkü gibi bir krizle karşı karşıya kalmış olsaydı neler söylerdi ve o zaman kitapları ne kadar satılırdı, bunu bilmek olanaksız.

Marx'ı da kriz patlattı

Kriz döneminde kitapları yeniden en çok satanlar listelerinin tepesine yerleşen Karl Marx ise aslında Ayn Rand'ın zıt kutbunda yer almasına rağmen bu başarıyı elde etti. Marx'ın kapitalizmi eleştirdiği kült eseri Das Kapital'i krizde hem çizgi roman olarak yayınlandı hem de Almanya'da yeniden basıldı.

Das Kapital'in çizgi roman olarak basılması geçen yıl Japonya'da gerçekleşti. Kitabı yayımlayan EastPress Yayınevi yöneticisi Yusuke Maruo, Das Kapital'in birinci cildinin Manga (Japon çizgi romanı) versiyonunun, piyasaya sürüldükten sonraki ilk birkaç günde 6 bin adet satıldığını söyledi.

Berlin Duvarı'nın yıkılmasının üzerinden 20 yıl geçti ve komünizmin kurucusu Marx'ın Das Kapital'i, 1989'a kadar komünist bir ülke olarak varlığını sürdüren Almanya'nın doğusunda (Doğu Almanya'da), küresel kriz sayesinde yeniden hayat buldu. 2008'in son aylarında akademik yayınlar basan Karl-Dietz-Verlag yayınevinin yeniden bastığı kitap kısa sürede satış rekoru kırdı.

Krizde Marx'ın sadece Das Kapital'i değil hediyelik eşyaları ve t-shirtleri de yok sattı. Marx'ın ürün profilinde evcil hayvan giysisinden, kahve fincanlarına, kül tablalarından iç çamaşırlarına kadar çok sayıda çeşit yer alıyor.

ATLAS DÜNYAYI TAŞIR MI?

Bireyci felsefenin ve objektivizmin en önemli kalemlerinden olan Ayn Rand, 1905 yılında doğmuş ve 1925 yılına kadar Rusya'da yaşadıktan sonra ABD'ye yerleşmiş, romanlarını da bu ülkede yayınlamıştı. Bir dönem kapitalistlerin başucu kitabı olan "Atlas Silkindi" romanı, dünyayı sırtında taşıyan Atlas'ın artık bu görevi bıraktığına gönderme yapar. Okurları tarafından Rand'ın objektivist felsefesini en iyi anlattığı romanı olarak nitelenir. Rand sanayici ve işadamlarını toplumda en değerli organ olarak gördüğü için onlara yöneltilen eleştirilere de sert bir dille karşılık verir. Atlas Silkindi'de ABD'li sanayiciler greve gider ve sanayicilerin ortadan kaybolması ile ABD toplumu ve ekonomisi çöküşe doğru yol alır.

* Referans, 7 Mart 2009