“Serbestçe yürümek ve kimseye itaat etmemek dışında ruhu tatmin edecek olan sizce nedir?”Walt Whtiman

1

Bir bireyi, herhangi bir yerde yada başka birinin sorumluluğunda –zorla- tutmaya güç yetirmek doğal hukuka aykırıdır. Aynı zamanda herhangi bir kurum yada kişi, bir bireyi, iyiliklerin ve ahlakın bilinmeyen doğasına göre davranmaya zorlayamaz. Her birey, kendi onayı olsun veya olmasın yürürlükten kaldırılamayacak mutlak haklara sahiptir ve birey bu hakları kullanıp kullanmama konusunda ise özgürdür.

Bu düşünceye göre bir birey gönüllü köleliği tercih edebilir mi? Soyut anlamda evet ama somut anlamda böyle bir şey mümkün değil. Çünkü kendi onayı ile gönüllü köleliği seçen bir birey, bireyciliğin ve özgürlüğün neticesinde, tercih ettiği kölelik ile çelişkilidir. Herhangi bir birey kendi isteğiyle ve özgür iradesiyle köle olabilir ama kendi isteğiyle ve özgür iradesiyle tekrar eski özgür ve tercihleriyle kendini ifade edeceği günlere geri dönemez. Tutarlılık, tercihler ve özgürlükler için çok önemli olmayabilir. Fakat mesele zorlamanın olmadığı durumda gönüllülük ise, birey kendi mantığıyla vazgeçtiği haklarından tekrar kendi iradesiyle kölelikten gönüllü olarak özgür bir birey olmayı seçemez. İşte bu yüzden, zorlamanın olmadığı bir dünya hayalinde olan liberal bir birey, asla istemli bir köleliği olumlayamaz.

Yargıtay Başkanı, yargının yürütme tarafından  kuşatılmak istendiğini  ifade etti. Hasan Gerçeker, yargının yürütme tarafından kuşatıldığı iddiasıyla  siyasi iktidarın keyfi bir şekilde kendilerine müdahale ettiği mesajını topluma vermeye çalıştı.

Hasan Gerçeker"in  bu konuşmasına Başbakan Erdoğan, çok  net bir cevap verdi. Yasama ve yürütmenin yargının kuşatması olduğunu ifade eden Başbakan Erdoğan, en verimli dönemlerinin ve çalışmalarının verilen mahkeme kararlarıyla engellendiğini söyledi.

Kuşatma tartışmasının arkasında ülkemizde ikili iktidar yapısının olduğunu anlamak lazımdır. Türkiye"de seçilmiş demokratik iktidar ile atanmış bürokratik iktidar vardır. Türk siyasi sistemi,  bürokratik iktidarın, demokratik iktidar üzerinde egemenliğini  tesis edecek şekilde kurgulanmıştır.

“İki Tarz-ı Liberteryenizm”: Hangi Liberteryenizm?  

Liberalizmin sosyalistler, refah devleti savunucuları ve her çeşit kollektivist tarafından eleştirilmesi hem doğaldır, hem de liberalizmin dogmalaşmaması açısından gerekli ve yararlıdır. Ancak, maalesef, çoğu zaman, liberalizm eleştirileri, liberal felsefenin köklerinden ve çağdaş açıklamalarından habersiz olarak yapılmaktadır. Bu tür eleştiriler bazen hiçbir liberal yazara referans vermeden ya da karşılaştırmalı bir yaklaşımla farklı çözüm önerileri veya bakış açılarını karşılaştırmadan bitivermektedir.

Doğan Gürpınar’ın “İki Tarz-ı Liberteryenizm” başlıklı yazısı belirttiğim noksanlıklarla maluldür. Liseli gençlerin Ayn Rand ile ilk kez karşılaşmalarının verdiği heyecanla ürettikleri tutarsız ve iyi kavranılmamış felsefe kırıntılarını liberteryenizmin kendisi sanan Gürpınar, tamamen sosyalist bir jargonla liberteryenizmi eleştirdiğini sanmaktadır. Gürpınar’ın eleştirilerinin merkezinde çok popüler bir iddia var: Liberalizmin / liberteryenizmin sosyal meseleyi anlamaktan yoksun olduğu ve gerçeklikten kopuk veya ütopik bir otonom birey anlayışını savunduğu.

Gürpınar kendi diktiği korkuluğu liberteryenizm sanıp dövdüğü için öncelikle liberteryenizmin nasıl ortaya çıktığı ve temellerinin neler olduğuna kısaca değinmek gerekmektedir. Liberteryenizmin hikayesi 1960’larda Amerika’da başlar.

Rasim Ozan Kütahyalı, “…kapitalizmin tarihi serbest piyasayı boğma tarihidir” diyerek üstünkörü bir yorumda bulunarak, kapitalizmin semantik düzlemdeki olumsuz algılanışını, serbest piyasa kavramıyla gidermeye çalışmıştır. Aynı mantık, “acaba kapitalizm mantık açısından serbest piyasadan daha farklı bir şey midir” sorusunu sormamıza sebep olmaktadır. Ancak mantıki süreci takip eden okuyucu, kapitalizm ile serbest piyasa arasındaki farklılığın ne olduğuna dair ikna edici ve tutarlı bir argümana Rasim Ozan’ın satırlarında rastlamamaktadır.

Kapitalizm kelimesini yaygın biçimde kullananlar, genel kanının aksine, liberaller değil sosyalist kesime mensup olanlardır. Kapital kelimesinin Marksist jargonda üstlendiği olumsuzluğu vurgulamak açısından sosyalistler tarafından tercih edilmektedir. Oysa liberal kesim içerisinde bu konuda ne genel bir kanı vardır ne de serbest piyasa ile kapitalizm arasında kökten bir ayrım olduğuna dair yaklaşımlar mevcuttur.

Serbest piyasa ekonomisi ile kast edilen şey, üretim araçlarının özel mülkiyeti altında emeğin işbölümünün toplumsal sistemidir. Piyasa ekonomisinde herkes kendi hesabına eylemde bulunur; ama herkesin eylemleri diğer insanların ve kendisinin ihtiyaçlarının tatminini hedefler. Bu bakımdan serbest piyasa, herkesin kendi için çalıştığı, kendi için ürettiği ancak sonuç itibariyle başkalarına hizmet sunduğu toplumsal bir yapıyı işaret eder. Piyasa, ne zorlamaya ne de cebre sahiptir. Çünkü piyasanın kendisi “soyut” bir sistemin adıdır ve bu sisteme vücut kazandıran şey bireylerin tercihleri ve kararlarıdır. Yani ortada piyasa adı verilen ne somut bir mekanizma vardır ne de bu mekanizmanın yaptırım gücü ve otoritesi vardır. Piyasa her daim bireysel tercih ve kararlar sonucu gelişen, dönüşen ve değişen dinamik ve soyut bir düzenin adıdır.

İki Tarz-ı Liberteryenizm

Liberteryenizm, ahlaki olarak bireylerin otonomilerine dışarıdan hiç bir müdahalenin meşru olmadığını, bu sebeple sadece bireylere yönelmiş değil kamusal alana dahil hiç bir konuda hiç bir kısıtlamanın kabul edilemeyeceğini savlar. Yani, ahlaki olan her türlü kısıtlamanın, sınırlamanın, müdahalenin olmamasıdır, yokluğudur. Kuşkusuz, siyaset kamuyla ve kamunun ortak alanlarıyla ilgilendiği için liberteryenizm öncelikle ve kaçınılmaz olarak yasal sınırlamalara ve devletin müdehalelerine karşıdır. Vergi “ahlaki değildir” çünkü devlet vergi yoluyla bizim üretttiğimiz ve dolayısıyla bize ait olanı gaspederek almaktadır, güvenlik gerekçeli sınırlandırmalar gayrıahlakidir çünkü bu tür mülahazalarla hareket ve keyfi dolaşım hakkımıza ve her türlü bedensel otonomimize sınırlandırmalar getirimektedir vesaire vesaire. Ancak tabii liberteryenizm sadece “siyasal bir ideoloji” değildir, ondan çok daha kapsayıcı bir dünyagörüşüdür ve sadece siyasal alanlarda değil her türlü bireysel otonomiye engel olan yasal olmayan (sosyal, kültürel, dini, ahlaki) engellemelere de karşıdır.

Tabii ki liberteryenizm ahlaki kısıtlamalara karşıdır derken, liberteryenizm “ahlaksızlıktır” denmemektedir. “Ahlaki” algılanan ama sosyal olarak kurgulanmış ahlaki koda karşı kendi “daraltılmış Kantçılığı” bireysel-merkezli bir ahlaki kod önermektedir. Öncelikle bir liberteryen için başka insanların ne yaptığı bizi ilgilendirmemelidir, daha doğrusu bizim bu konuyla ilgilenmemiz meşru değildir. Liberteryen ahlak, ne yapmalı, nasıl yapmalı gibi soruları reddederek neler kesinlikle yapılmamalı (başkalarının bireysel otonomilerine halel getirici davranışlar) sorusuna odaklanarak, bu sınırlı “yapılmaması gerekenler” listesi dışında her türlü davranışı meşru görmektedir. Şahsi kanaatler çerçevesinde bireyler gönüllü olarak tamamen bireysel ahlaki normlarını oluşturabilirler, ancak bu tür bireysel ahlaki davranış kodları sosyal olarak anlam ve değer teşkil etmezler.